Herman Leonard Lucas, geboren te Hengelo op 19 november 1921, gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte op 21 maart 1942. Zijn lichaam is nimmer gevonden/geďdentificeerd.
Poging van Westlandse Engelandvaarders mislukt
Op een zaterdagavond in maart Van het oorlogsjaar 1941 moet het gebeuren.
Drie jongens maken van het nachtelijk duister gebruik om te proberen met een
bootje met buitenboordmotor als 'Engelandvaarders' de Nieuwe Waterweg bij
Hoek van Holland op te varen. Het land uit. Naar Engeland.
Maar - ondanks het feit dat ze door een groepje Naaldwijkers worden geholpen
- loopt hun onderneming vandaag zestig jaar geleden op niets uit. Een van
hen is Herman Lucas. Negentien jaar oud Zoon van de Naaldwijkse
gemeentearchitect Lucas. Zijn moeder verblijft in een inrichting en omdat
zijn vader een drukke baan heeft, is er maar weinig controle op het doen en
laten van Herman. In 1939 reed Herman nog met een motorfiets, merk DKW, heen
en weer van Naaldwijk naar Den Haag als leerling van de rooms katholieke
mulo. Toen hij op een dag in Rijswijk een lekke band kreeg, ontmoette hij
daar de even oude rijwielhandelaar Theo Trompert uit de Kerkstraat. Net als
Herman bleek deze op vliegveld Ypenburg een cursus zweefvliegen te volgen.
Herman haalde wel zijn A-brevet, maar toen een jaar later de oorlog uitbrak,
kon hij naar zijn B-brevet fluiten. Al tijdens de mobilisatie werd het
vliegveld voor burgers gesloten.
Buitenboordmotor
Maar de vriendschap met Trompert en diens vriend Nijman, blijft. De jongens hebben het idee 'iets tegen de Moffen te moeten doen', waarna zij op zoek gaan naar wapens, die tijdens de eerste oorlogsdagen in de Vliet zouden zijn geworpen. Ze vinden niets, maar daar laten ze zich niet door ontmoedigen. Er worden gestencilde blaadjes verspreid en in cafés die door de Duitsers werden bezocht, zouden wapens buitgemaakt zijn. Het idee naar Engeland te vluchten ontstaat al gauw. Herman denkt er zelfs over een vliegtuigje op Ypenburg te stelen om zo de zee over te steken. Hij zou het liefst dienst nemen bij de inlichtingsdienst om spionagewerk te verrichten. Maar het plan om naar de overkant te vliegen laat hij varen. Wel zou het misschien via het water kunnen. Op een avond weten Herman en Theo een boot met buitenboordmotor, die in een loods bij de Geestbrugweg in Rijswijk ligt, weg te halen en op een aanhangwagen, die normaal bestemd is voor het vervoeren van zweefvliegtuigen, te leggen. Een agent, die de jongens bezig ziet, schiet zelfs nog even niets vermoedend te hulp. Boot en motor worden daarna tijdelijk opgeslagen. Intussen weet Herman uit de garage van de Naaldwijkse brandweer in de Koningstraat de voor de overtocht nodige benzine te stelen.
Eindelijk breekt de zaterdagavond aan, waarop de boot op een vrachtauto wordt geladen en naar de Nieuwe Waterweg wordt gereden. Herman Lucas en de twee Rijswijkse vrienden Roel de Wilde (18) en Cor Niiman (21), die met hem mee willen, worden die avond geholpen door vier vrienden uit Rijswijk en het Westland. Wim Neervoort, zoon van een bakker, heeft nog gezorgd voor een tarwebrood en twee rollen pepermunt. Maar op weg naar De Hoek passeert de vrachtwagen een groep Duitsers. Om ze te misleiden heffen de jongens gauw het weermachtslied 'Denn wir fahren gegen England' aan. Hoewel zij de vijand dan te vlug af lijken te zijn, worden ze toch vlakbij het slachthuis Vianda, gelegen aan de Nieuwe Waterweg toch door een Duitse patrouille gestoord, waarop de groep het hazenpad kiest. Omdat Herman Lucas de bezetter toch zoveel mogelijk wil blijven dwarszitten, probeert hij de tram van de WSM te boycotten. Samen met Neervoort en Voskamp laat hij op 6 maart 's- avonds om tien uur een goederentrein die uit de richting Poeldijk komt en de overweg bij de Kleine Woerdlaan vlak bij het stationnetje in Naaldwijk wil oversteken, ontsporen. De volgende dag zien de voorbijgangers hoe de locomotief als gevolg van geknoei aan een wissel uit de rails is gelopen. De marechaussee die een onderzoek instelt constateert opzet. De volgende dag loopt een trein die van de andere kant afkomt meteen flink vaartje uit de rails. Op 24 april wordt de wisseltruc nabij de Rolpaal in Honselersdijk herhaald. Hoewel speurhonden worden ingezet, vindt men de daders niet. Omdat de tramwegen te veel in de gaten gehouden worden, verlegt Herman zijn activiteiten.
Brand
Op 16 april 1941 om vijf over tien wordt brand gemeld bij de veiling Zwartendijk. Ook een fustloods van veiling Poeldijk wordt in brand gestoken. Een tijdje denkt de politie in Jochem van den Berg, een onafhankelijk raadslid de dader te hebben gevonden. Er worden tegen hem zeer bezwarende verklaringen afgelegd, want hij zou langs de veiling zijn gefietst en in zijn huis een verdacht flesje hebben bewaard. Ook zou hij gezegd hebben, de veiling nog wel eens in brand te zullen steken, veel mensen beschouwen Van den Berg als NSB'er. Maar bij gebrek aan bewijs wordt hij vrijgelaten. Later als, Lucas na verraad wordt gearresteerd (1942) blijkt, dat hij de brand samen met Theo Trompert heeft gesticht. Hij is in zijn eentje nog naar Poeldijk gereden om met benzine die hij van de brandstichting over had; de brand in Poeldijk te stichten.
Plakkaten
In mei 1941 worden in Naaldwijk en andere dorpen plakkaten opgehangen. De burgemeesters van zes gemeenten schrijven: "Aan de Westlandsche bevolking! De Burgemeester der Westlandsche gemeenten voelen zich verplicht, zich met een ernstig woord tot hun ingezetenen te wenden in verband met in enkele gemeenten den laatste tijd voorgekomen gebeurlijkheden, vooral aan spoorlijnen en veilingloodsen, tusschen welke eenige samenhang niet uitsloten kan geacht worden. Zij moeten de bevolking wijzen op de gevaarlijke gevolgen, welke dergelijke voorvallen in deze tijden kunnen medebrengen voor hunne gemeenten en de bevolking zelve en doen een ernstig beroep op de burgerij om ten deze haar gezond verstand en zin voor orde te bewaren. Door enkele kwaadwillige individuen kan aan het Westland niet te overziene schade worden toegebracht. Ieder weldenkend burger neme hiertegen stelling en geve aan de politie elke inlichting, welke voor haar van belang kan zijn".
Klik op de foto voor een grotere afbeelding
Voor die inlichtingen wordt een beloning van 250 gulden uitgeloofd. Ruim een half jaar later lost de politie de zaak op als een 'gouden tip' over de sabotagedaden binnenkomt, waarmee Herman Lucas wordt verraden. Dit heeft onherroepelijk de dood van Herman Lucas tot gevolg en levert zware gevangenisstraffen op yoor de mededaders. Herman Lucas, wiens geschiedenis wij ontlenen aan het prachtige in 1995 verschenen werk 'Gemeente, Naaldwijk 1940-1945', wordt beschouwd als een van de verzetshelden van het Westland.
BRONVERMELDING:
Door: Aad van Holstein
Uit: Westlandsche Courant d.d. 24 januari 2001
